Loading...

Một biển quảng cáo quảng cáo nhà ở cao cấp mới tại Bắc Kinh, Trung Quốc (minh họa)
                                    Ảnh minh họa chụp tại Bắc Kinh, Trung Quốc trước đây.

Ngay sau khi Trung Quốc chính thức ban hành kế hoạch Kinh tế Năm năm từ kỳ họp vừa qua của Quốc hội Khóa 12 lại có tin bạo động bùng nổ tại tỉnh Hắc Long Giang khi công nhân của một doanh nghiệp nhà nước sản xuất than đá đã biểu tình trong ba ngày liền vì không lương. Loại tin tức xã hội ấy khiến người ta nên chú ý đến một quyết định cải cách khác, là Lực lượng Cảnh sát Võ trang. Diễn đàn Kinh tế tìm hiểu khía cạnh đàn áp và thanh trừng đi cùng nỗi khó khăn của cải cách kinh tế.

Mục tiêu thanh trừng chính trị?

Nguyên Lam: Nguyên Lam xin kính chào ông Nguyễn-Xuân Nghĩa. Sau khi Tổng lý Quốc vụ viện Trung Quốc là Thủ tướng Lý Khắc Cường trình bày báo cáo tình hình kinh tế chính trị trước kỳ họp vừa qua của Quốc hội Khóa 12, người ta biết thêm nhiều chi tiết về Kế hoạch Năm năm Thứ 13 của Trung Quốc trong thời khoảng 2016-2020. Qua các chi tiết được công khai hóa, quốc tế chú ý đến việc sẽ sa thải hay dời công tác của nhiều triệu công nhân viên từ các ngành than thép vì nạn sản xuất thừa. Chưa biết quyết định này sẽ thi hành ra sao thì tuần qua lại có tin là nhiều công nhân của một doanh nghiệp nhà nước thuộc tỉnh Hắc Long Giang biểu tình trong ba ngày vì lao động trong ngành than mà chẳng có lương và bạo động đã bùng nổ. Vì vậy, kỳ này, chương trình chuyên đề của chúng ta sẽ tìm hiểu về những khó khăn xã hội trong tiến trình cải cách kinh tế của Trung Quốc. Ông Nghĩa nghĩ sao?

Nguyễn-Xuân Nghĩa: Để chúng ta thấy ra toàn cảnh, tôi xin phân tích một khía cạnh khác của cải cách kinh tế, là cải cách bộ máy đàn áp của Trung Quốc, có tên là Lực lượng Cảnh sát Võ trang Nhân dân, nhưng trong mục tiêu thanh trừng chính trị của lãnh đạo.

Một khía cạnh khác của cải cách kinh tế, là cải cách bộ máy đàn áp của Trung Quốc, có tên là Lực lượng Cảnh sát Võ trang Nhân dân, nhưng trong mục tiêu thanh trừng chính trị của lãnh đạo.
-Nguyễn-Xuân Nghĩa

Trước hết là về bối cảnh thì Trung Quốc vừa hoàn tất hai phiên họp song hành, được gọi là “Lưỡng Hội”. Đây là hội nghị của hai cơ chế dân chủ giả hiệu. Thứ nhất là “Hội nghị Nhân dân Hiệp thương Chính trị”, gọi tắt là “Nhân Dân Chính Hiệp” hay Chính Hiệp. Hội nghị quy tụ đại biểu của tám đảng giả được mời vào làm tư vấn cho một đảng thật, là đảng Cộng sản Trung Hoa. Cơ chế kia được tôn là quyền “lập pháp tối cao của quốc gia” là “Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc”, gọi tắt là Nhân Đại, quy tụ gần ba ngàn đại biểu mà hai phần ba được đảng cử cho dân bầu. Thiên hạ cứ gọi cơ chế ấy là “Quốc hội”. Màn Nhân Đại hay Quốc hội có sự dàn dựng công phu hơn Chính Hiệp vì có quyền thông qua các nghị quyết của đảng.

Về các nghị quyết thì từ Tháng 10 năm ngoái, Hội nghị kỳ 5 của Ban Chấp hành Trung ương Khóa 18 đã họp để đại diện cho 88 triệu đảng viên là 205 ủy viên chính thức và 171 ủy viên dự khuyết “thảo luận” về đường hướng kinh tế do Bộ Chính trị gồm có 25 ủy viên đề ra qua sự trình bày của Thường vụ Bộ Chính trị có bảy người. Theo phép “dân chủ tập trung”, từ hơn một tỷ 350 triệu dân đến 88 triệu đảng viên lên tới Thường vụ Bộ Chính trị, thì Tổng bí thư Tập Cận Bình là người tập trung nhiều quyền hạn nhất hiện nay, hơn cả Đặng Tiểu Bình và gần bằng Mao Trạch Đông, để đích thân vạch ra đường hướng kinh tế ấy.

Thứ ba, vì biết quốc tế theo dõi nên Tháng 12 vừa qua, Ban Chấp hành Trung ương và Quốc vụ viện, là Hội đồng Chính phủ, mới thừa chỉ thị của Bộ Chính trị mà triệu tập “Hội nghị Công tác Kinh tế của Trung ương”, dưới sự chủ trì của hai ông Tập Cận Bình và Lý Khắc Cường, để rà kỹ bài bản trước khi cho Nhân Đại trình diễn việc phê chuẩn. Đấy là bối cảnh chính trị của quyết định sẽ sa thải công nhân viên ở các khu vực bị nạn sản xuất thừa.

Nguyên Lam: Thưa ông, phải chăng là từ các nghị quyết của Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương và Hội nghị Kinh tế Trung ương mà hôm 29 Tháng Hai vừa qua, Bộ trưởng Bộ Nhân lực, Tài nguyên và Bảo vệ Xã hội của Bắc Kinh là Doãn Úy Dân loan báo việc sa thải một triệu 800 ngàn nhân công từ hai khu vực sản xuất than thép của Trung Quốc? Sau đấy, hôm mùng một Tháng Ba, thông tấn xã Reuters đưa tin là theo lời tiết lộ của hai viên chức thân cận với giới lãnh đạo nhưng xin giấu tên, thì trong hai ba năm tới, Trung Quốc sẽ sa thải năm sáu triệu công nhân viên từ khu vực nhà nước. Mục tiêu là để giải quyết nạn sản xuất thừa. Nếu vậy thì có lẽ chúng ta không lạ với chuyện công nhân Hắc Long Giang biểu tình, là điều đã xảy ra khá thường xuyên ở nhiều nơi khác, nhưng ngạc nhiên vì lý do biểu tình là họ không được trả lương. Ông giải thích thế nào về chuyện này?

Nguyễn-Xuân Nghĩa: Chúng ta có thấy ra sự kiện mới là lần đầu tiên mà Bắc Kinh nói ra nhu cầu sa thải nhân viên từ khu vực kinh tế nhà nước để xác nhận nạn sản xuất thừa. Trước đây và gần 15 năm qua họ cố che giấu và chỉ nói đến mức thất nghiệp thấp và dĩ nhiên là giả tạo. Chi tiết thứ hai mà ta cần kết hợp với chuyện ấy là Bắc Kinh cũng chỉ thị cho các doanh nghiệp nhà nước phải ưu tiên tuyển dụng bộ đội phục viên, tức là họ e sợ nguy cơ động loạn xã hội xuất phát từ quân đội, được gọi là Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc. Trong khi ấy và đây là chi tiết thứ ba, nhiều khu vực rộng lớn là công nghiệp nặng hay sản xuất phù trợ cho xây cất đều bị ế ẩm, lỗ lã và mắc nợ nên thiếu tiền trả lương nếu không được vay tiền đắp nợ và tài trợ vốn luân lưu. Khi tổng kết lại thì ta có thể hiểu ra tình trạng động loạn xã hội nay bùng nổ với cường độ rất đáng lo ngại.


000_Hkg3795812-622.jpg
                                        Ảnh minh họa chụp ở Tân Cương trước đây.

Nguyên Lam: Và thưa ông, có phải đấy mới là bối cảnh rộng lớn của việc lãnh đạo Bắc Kinh đang cải cách cả lực lượng Cảnh sát Vũ trang Nhân dân?

Nguyễn-Xuân Nghĩa: Thuần về ngữ học thì tôi xin phép dùng chữ Võ thay cho Vũ khi nói về võ khí hay quân sự và dành chữ Vũ cho nghĩa khác, thí dụ như khiêu vũ hay vũ công là thợ múa! Có dùng từ Võ Trang thì ta mới thấy hết chức năng có tính chất bạo lực của cơ chế này.

Số là khi theo dõi khóa họp vừa qua của Quốc hội Bắc Kinh, ta thấy các đại biểu Quốc hội thảo luận về việc cải cách Lực lượng Cảnh sát Võ trang mà người dân Trung Quốc hay gọi tắt là Cảnh Võ. Cho tới nay, cơ chế võ trang này nằm dưới sự điều động song song của Quốc vụ viện là Hội đồng Chính phủ và của Ủy ban Quân sự Trung ương, là thể chế cao cấp nhất về quân sự và võ trang, do Thường vụ bộ Chính trị chỉ định thành phần nhân sự dưới sự lãnh đạo của Tổng bí thư trong vai trò Chủ tịch. Nói vắn tắt thì lực lượng Cảnh Võ cùng được đảng và nhà nước điều động căn cứ trên Hiếp pháp và Đạo luật Cảnh sát Võ trang do Quốc hội ban hành cuối Tháng Tám năm 2009, khi Tổng bí thư Hồ Cẩm Đào làm Chủ tịch. Thế rồi, gần đây, Chính ủy của Lực lượng Cảnh Võ là Tướng Tôn Tư Kính lại đề nghị tu chỉnh đạo luật này để tăng cường vai trò lãnh đạo của Chủ tịch tập Cận Bình và Quân ủy Trung ương.

Quân đội là công cụ của Chủ tịch Tập Cận Bình?

Nguyên Lam: Thưa ông, từ cuối năm ngoái lãnh đạo Trung Quốc đã có đợt cải tổ quân đội và cả tổ chức lẫn chiến lược quân sự. Như vậy, đề nghị cải cách Lực lượng Cảnh Võ đó có nằm trong chiều hướng này không?

Nguyễn-Xuân Nghĩa: Kỳ này, chúng ta không nói về cải cách tổ chức quân đội và chiến lược quân sự mà chỉ cần nhớ rằng Quân đội có nhiệm vụ chủ yếu là hướng ngoại, lo về chiến tranh, trong khi Cảnh Võ thì lo dẹp nội loạn, với sự yểm trợ của quân đội nều cần thiết. Bên phía Quân đội thì việc cải cách không chỉ giảm số quân khu, lập ra hai quân chủng mới và tăng cường vai trò của bộ Tổng tham mưu mà còn tập trung quyền lực vào tay ông Tập Cận Bình với tư cách là Chủ tịch Quân ủy Trung ương. Khi viên tướng Chính ủy của Lực lượng Cảnh Võ đề nghị tu chỉnh Đạo luật Cảnh Võ thì đấy là động thái thứ nhì để củng cố quyền lực của Chủ tich Tập Cận Bình trên cả quân đội lẫn cảnh sát mà ta có thể gọi là “bộ đội nội an”.

Nguyên Lam: Thưa ông, vì sao ông lại đặc biệt chú ý đến chiều hướng tập trung quyền lực này?

Trong thực tế thì ngân sách và nhân sự của Cảnh Võ là do Bộ Công An phụ trách nên đây là lực lượng võ trang duy nhất còn nằm trong tay nhà nước, trong khi quân đội đã trở thành công cụ không phải của đảng mà của Chủ tịch Tập Cận Bình. -Nguyễn-Xuân Nghĩa

Nguyễn-Xuân Nghĩa: Trước hết, đạo luật Cảnh Võ ra đời vào cuối năm 2009 là để nâng cao khả năng dẹp loạn của lực lượng cảnh sát võ trang sau nhiều biến động từ năm 2008 vì các lý do như người Hồi giáo nổi loạn, dân Tây Tạng đòi tự trị và nhất là tình trạng động loạn xã hội, thiên tai hay nhân họa vì tai nạn. Năm năm trước, ngân sách quốc gia cho lực lượng võ trang dẹp nội loạn này còn cao hơn ngân sách quốc phòng, đấy là chi tiết rất đáng chú ý.

Được thành lập từ năm 1982 và cải tiến qua Đạo luật Cảnh Võ vào năm 2009, lực lượng võ trang này có quân số là 660 ngàn, với nhiệm vụ dẹp loạn khi lực lượng cảnh sát hay thành quản của các địa phương bị tràn ngập và không ổn định được trật tự xã hội. Những khó khăn kinh tế dồn dập từ năm 2009 có thể giải thích nhu cầu tăng cường phương tiện bạo lực ấy. Nhưng vì nằm dưới sự điều động dân sự là Quốc vụ viện lẫn quân sự là Quân ủy Trung ương, lực lượng Cảnh Võ chịu trách nhiệm trước Bộ Công An của Quốc vụ viện lẫn Quân ủy Trung ương. Trong thực tế thì ngân sách và nhân sự của Cảnh Võ là do Bộ Công An phụ trách nên đây là lực lượng võ trang duy nhất còn nằm trong tay nhà nước, trong khi quân đội đã trở thành công cụ không phải của đảng mà của Chủ tịch Tập Cận Bình.

Cuối năm 2014 thì hai viên tướng chỉ huy lực lượng này là Chính ủy Tôn Tư Kính và Tư lệnh Vương Ninh được Tập Cận Bình đưa từ Quân đội Giải phóng qua, hiển nhiên là với nhiệm vụ cải cách theo hướng thâu tóm quyền lực về Quân ủy Trung ương. Nếu đề nghị tu chỉnh được Thường vụ Quốc hội thông qua sau khi khóa họp kết thúc hôm 16 vừa rồi thì Quốc vụ viện hay Chính phủ và Thủ tướng Lý Khắc Cường sẽ mất nhiệm vụ điều động lực lượng võ trang duy nhất trong tay mình. Từ nay, tất cả đều về tay ông Tập Cận Bình và vụ khủng bố tại Bruxelles sáng 22 vừa qua có thể là lý cớ tự nhiên nhất.

Nguyên Lam: Ông kết luận thế nào về chuyện ấy vì trong khi động loạn đang lan rộng thì tại sao nhà nước dân sự lại mất quyền điều động cái lực lượng mà ông gọi là “bộ đội nội an” và ông Tập Cận Bình lại thâu tóm quyền lực vào trong tay mình?

Nguyễn-Xuân Nghĩa: Tôi nghĩ sự kiện ấy mới đáng chú ý hơn cả. Sau khi tiến hành kế hoạch “đả hổ đập ruồi” tiếng là để thanh lọc đảng viên bị biến chất vì tham nhũng mà thực tế là nhằm thanh trừng các đối thủ chính trị, ông Tập Cận Bình lại tập trung thêm quyền lực vào trong tay thì hẳn là phải có những mục tiêu khác. Trước hết, việc cải cách kinh tế đã gây phản ứng mạnh từ tầng lớp đảng viên cao cấp tại Trung ương lẫn các địa phương. Rồi việc tập trung quản lý kinh tế vào trong tay mình lại gây phản tác dụng qua những lúng túng và lụp chụp từ năm ngoái càng khiến Tập Cận Bình thấy bất an. Năm tới lại có Đại hội đảng Khóa 19 với quyết định bổ nhiệm năm Ủy viên mới vào Thường vụ Bộ Chính trị thay năm người sẽ quá tuổi, trong số này có những người sẽ lên lãnh đạo sau Đại hội 20 vào năm 2022. Khung cảnh ấy có thể cho thấy nhiều trận đấu đá nội bộ để giành quyền lực. Với tâm trạng bất an, Tập Cận Bình không thể để xảy ra rủi ro chính trị. Vì vậy, lực lượng Cảnh Võ sẽ là phương tiện bạo lực phụ trội để đàn áp chính trị ngay trong đảng hơn là để dẹp nội loạn trong xã hội. Có cái gì đó rất lạ đang xảy ra tại Bắc Kinh mà người ta cần theo dõi.

Nguyên Lam: Ban Việt ngữ đài Á châu Tự do xin cảm tạ ông Nguyễn Xuân Nghĩa về bài phân tích này.

(RFA)

Post a Comment

loading...

MEDIA

[Video][video][#e74c3c]

Sự Kiện Nóng

[Trịnh Xuân Thanh][fbig1][#e74c3c]

KHÔNG BỎ LỠ

Powered by Blogger.